16. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Bebeğin bu hafta aşağı yukarı bir avokado büyüklüğünde.

Bu dönemde yüz hareketleri yapmaya başlayabilir; ancak kas kontrolü henüz tam gelişmediği için bu ifadeler bilinçli değildir. Sinir sistemi gelişmeye devam eder ve bu da kol ve bacak hareketlerini artırır. Elleri yumruk yapabilir.

Omurga ve küçük kaslar güç kazandıkça başını ve boynunu daha dik tutmaya başlar.

Bebeğin cildi saydam

Bu dönemde bebeğinin cildi hâlâ çok incedir ve yarı saydam görünebilir. Cilt altındaki damarlar seçilebilir durumdadır.

İşitme duyusu gelişmeye devam eder ve 18. hafta civarında daha belirgin hâle gelir. Rahimde duyulan seslerin doğumdan sonra tanınabileceğine dair çalışmalar da vardır.

Bebeğin ilk hareketleri

Bazı kişiler bu hafta bebeğin hafif hareketlerini hissetmeye başlar. Bunlar ilk başta tekmeden çok bir kıpırtı, kabarcıklanma ya da hafif bir dürtü gibi hissedilebilir.

İlk gebelikte bu hareketleri daha geç fark etmek de normal olabilir. Bazı kişiler 20. haftaya, bazen daha da sonrasına kadar net hareket hissetmeyebilir. Plasenta önde yerleşmişse hareketleri hissetmek daha geç olabilir. Ancak 24. haftaya kadar hiç hareket hissetmiyorsan doktorunla görüşmen gerekir.

Vücudumda neler oluyor?

Bu haftalarda doktor kontrolün olabilir. Kilonuz, genel durumun ve bazı kan testlerinin sonuçları gözden geçirilebilir. Bebeğinin kalp atışını ilk kez duyma ihtimali de olabilir.

Gebelik takibinde bazı bulaşıcı hastalıklar için test yapılmış olabilir. Enfeksiyon saptanırsa, senin sağlığını korumak ve bebeğe geçiş riskini azaltmak için izlenecek yol sana açıklanır.

Tansiyon ölçümü ve idrar testi de yapılabilir. İdrarda protein olup olmadığına bakılması, preeklampsi riskinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Kabızlık

Kabızlık gebelikte yaygındır. Şişkinlik, rahatsızlık ve karın ağrısı yapabilir.

Şunlar yardımcı olabilir:

• tam tahıllı ekmek, sebze, meyve, fasulye ve mercimek gibi liften zengin besinler tüketmek
• düzenli egzersiz yapmak
• bol su içmek

Demir takviyeleri kabızlığı artırabilir; ancak herhangi bir ilacı bırakmadan önce doktorunla konuşman gerekir.

Karbon monoksit uyarısı

Karbon monoksit görülemez, koklanamaz ve tadı alınamaz; ancak zararlı bir gazdır. Sigara dumanı, arızalı ya da kötü havalandırılan pişirme ve ısıtma cihazları bu gaza maruz kalmaya yol açabilir.

Evinde karbon monoksit dedektörü varsa çalıştığını kontrol etmen önemlidir.

Rahmini destekleyen bağlar kalınlaşıyor

Rahmin büyüdükçe onu destekleyen yuvarlak bağlar gerilir ve kalınlaşır. Bu durum karın iki yanında keskin bir ağrıya yol açabilir. Buna yuvarlak bağ ağrısı denir. Dinlenmek çoğu zaman rahatlatır; ancak ağrı sürerse doktoruna başvurmak gerekir.

Progesteron hormonu sindirim sistemindeki kasları da gevşetir. Bu nedenle gaz, şişkinlik ve bağırsaklarda rahatsızlık görülebilir. Daha küçük ve daha sık öğünler yemek, yavaş yemek ve hareket etmek yardımcı olabilir.

Sırt ağrısı da bu dönemde yaygındır. Rahim büyüdükçe karın kasları zayıflayabilir ve alt sırta daha fazla yük binebilir. Hormonal değişiklikler de eklemlerde gevşemeye yol açabilir. Yürüyüş, yüzme, gebelik yogası ve pelvik eğme gibi egzersizler rahatlatıcı olabilir.

Göğüslerde hassasiyet, belirgin damarlar, pigment değişiklikleri ve areolalarda belirginleşme görülebilir. Gebelikte bazı iyi huylu meme kitleleri de gelişebilir; ancak sert ya da seni endişelendiren herhangi bir kitleyi doktoruna bildirmen gerekir.

Gebelikte unutkanlık ve odaklanma güçlüğü yaşayabilirsin. Bunun kesin nedeni bilinmemekle birlikte, yorgunluk, stres, kaygı ve hormonlar etkili olabilir.

Baş ağrısı da sık görülür. Susuzluk, uyku eksikliği, kafein azaltma ve hormonal değişiklikler bunda rol oynayabilir. Ancak ikinci ya da üçüncü üç ayda şiddetli baş ağrısı preeklampsi belirtisi olabileceği için ciddiye alınmalıdır.

Karnın bu haftalarda artık daha belirgin olabilir; ancak her gebelikte görünüm farklıdır. İlk gebelikte karın daha geç, sonraki gebeliklerde daha erken belirginleşebilir.

Bu hafta görülebilecek belirtiler

Bu haftada aşağıdaki belirtiler görülebilir:

• yuvarlak bağ ağrısı
• gaz ve şişkinlik
• kabızlık
• sırt ağrısı
• meme değişiklikleri
• unutkanlık ve odaklanma güçlüğü
• baş ağrısı
• burun tıkanıklığı
• burun kanamaları
• varisli damarlar

Burun tıkanıklığı ve burun kanamaları, gebelik hormonları ve artan kan akımının burun mukozasında yaptığı şişmeyle ilişkili olabilir. Tuzlu su spreyi, burun bantları, nemlendirici ve yeterli sıvı alımı rahatlatıcı olabilir. İlaç kullanmadan önce doktoruna danışmak gerekir.

Bu hafta beslenme

Gebelikte A vitamini önemlidir. Bebeğin kalbi, akciğerleri, böbrekleri, gözleri, kemikleri ve sinir sistemi için gereklidir. Doğumdan sonra doku onarımında da rol oynar.

Ancak çok fazla A vitamini zararlı olabilir. Bu nedenle takviyeler rastgele kullanılmamalıdır.

A vitamini içeren besinlere örnekler:

• domates
• havuç
• portakal
• kayısı
• kavun
• mango
• süt ürünleri
• yumurta, özellikle yumurta sarısı

Gebelikte kullanılan vitaminlerin gebeliğe uygun olması önemlidir.

Bitkisel ve diğer protein kaynakları

Et, tavuk ya da balık tüketmekte zorlanıyorsan protein ihtiyacını şu kaynaklardan karşılayabilirsin:

• lor peyniri
• yoğurt
• fasulye
• tofu
• edamame
• kinoa

Sebzeleri tolere etmek zorlaşıyorsa havuç, tatlı patates, kavun, mango, şeftali ve kayısı gibi seçenekler de değerlendirilebilir.

Yeşillikler ve lif

Salata, ızgara sebzeler, yapraklı yeşillikler, mercimek, fasulye ve sebze çorbaları lif açısından zengindir ve kabızlığı azaltmaya yardımcı olabilir.

Bebek hareketleri azalırsa

Bebeğin hareketleri zamanla tekme, kayma, yuvarlanma ya da kıpırdanma gibi hissedilebilir. Bebeğinin hareketlerinin azaldığını, zayıfladığını ya da durduğunu düşünüyorsan doktoruna başvur.

İkinci gebe muayenesi

Yaklaşık 16. haftada bebeğinin büyümesini değerlendirmek için bir kontrol randevun olabilir. Kan testlerinin sonuçları da bu dönemde paylaşılabilir.

Bundan sonraki kontrollerde tansiyon ve idrar takibi düzenli olarak yapılabilir. Bu, preeklampsi gibi ciddi durumların erken fark edilmesine yardımcı olur.

Gebelikte kaçınılması gereken egzersizler

Gebelikte aktif olmak çoğu zaman yararlıdır. Ancak 16. haftadan sonra uzun süre sırtüstü yatılan egzersizler bazı kişilerde tansiyon düşüklüğüne ve baş dönmesine yol açabilir. Bu nedenle uzun süre sırtüstü kalmaktan kaçınmak gerekir. Sizinle çalışan egzersiz eğitmeninin gebe olduğunu bilmesi de önemlidir.

Pelvik taban egzersizleri

Gebelikte ve sonrasında pelvik taban egzersizleri yapmak bazı belirtileri hafifletebilir ve doğum sonrası toparlanmayı destekleyebilir. Pelvik taban kaslarını kısa sürelerle sıkıp gevşetmek, mesane ve rahmi destekleyen bu kasları güçlendirmeye yardımcı olabilir.

Sırt ağrısı için hareket

Nazik gebelik yogası, gebelikte güvenli Pilates hareketleri ve karın kaslarını destekleyen uygun egzersizler sırt ağrısını hafifletmeye yardımcı olabilir.

Gebelikte varisli damarlar

Varisli damarlar mavi ya da koyu mor renkli, kabarık ve bükülmüş görünebilen genişlemiş damarlardır. Çoğu zaman tedavi gerektirmez; ancak ağrı, rahatsızlık ya da tahriş yapıyorsa doktoruna söylemen gerekir. Bazı durumlarda daha ciddi damar sorunlarıyla ilişkili olabilir.

Varis riskini azaltmaya yardımcı olabilecek önlemler:

• sol yanına yatmak
• uzun süre ayakta kalmamak
• ayakları yükseltmek
• ayak bileklerini hareket ettirmek
• yürüyüş ve yüzme gibi egzersizler yapmak
• kilo alımını dengeli sürdürmek

Tarama testleri ve dörtlü tarama

16 ila 18. haftalar arasında bazı kişilere nöral tüp defektlerini değerlendirmeye yardımcı olmak için Alfa Fetal Protein (AFP) testi önerilebilir. Down sendromu açısından tarama isteniyorsa dörtlü tarama da gündeme gelebilir.

Dörtlü tarama, fetüs ve plasenta tarafından üretilen dört maddenin annenin kanındaki düzeylerini ölçen bir testtir. Bazı kromozomal durumlar ve nöral tüp defektleri açısından risk değerlendirmesinde kullanılabilir ve sonuçlar diğer tarama yöntemleriyle birlikte yorumlanabilir. Hangi testlerin senin için uygun olduğu doktorun tarafından değerlendirilmelidir.

Aşılar

Bu haftalarda boğmaca aşısı önerilebilir. Bu aşı, bebeği yaşamının ilk haftalarında boğmacaya karşı korumaya yardımcı olabilir. Grip, RSV ve Covid-19 aşılarıyla ilgili öneriler de kişisel duruma göre doktorun tarafından verilebilir.

Temizlik ürünleri kullanabilir miyim?

Evde kullanılan bazı kimyasallar konusunda endişe duymak yaygındır. Sprey ve aerosol ürünlerden kaçınmak ve temizlik sırasında ortamı havalandırmak daha güvenli bir yaklaşım olabilir.

Ruh hâli

Duygularınla baş etmekte zorlanıyorsan bunu doktoruna söyle. Gebelikte depresyon da görülebilir. İki haftadan uzun süren çökkünlük, ilgi kaybı, ağlama, içe çekilme, uyku sorunları ya da umutsuzluk gibi belirtiler varsa destek almak önemlidir.

Rhesus negatifsen

Kan grubun rhesus negatifse, bu ilk gebelikte çoğu zaman sorun yaratmaz. Ancak sonraki gebeliklerde rhesus hastalığı riski oluşabilir. Bu durum bebeğin anemi ya da sarılık geliştirmesine yol açabilir.

Gerekli görülürse anti-D immünoglobulin enjeksiyonu önerilebilir. Bu koruyucu tedaviyle rhesus hastalığı günümüzde daha nadir görülür.

Preeklampsi riski

Preeklampsi genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar. Yüksek tansiyon, yüzde ve ellerde belirgin şişlik ve idrarda protein gibi bulgularla ilişkilidir. Risk durumun ve korunma yaklaşımı doktorun tarafından değerlendirilmelidir.