4. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Bu hafta embriyon bir haşhaş tanesi kadar; henüz milimetrelerle ölçülse de her gün hızla gelişiyor.

Bebeğin, içi sıvı dolu amniyon kesesi tarafından korunuyor ve ilk dönemde ihtiyacı olan desteği sağlayan vitellüs (yolk) kesesine bağlı bulunuyor.

Dış hücre tabakası ileride plasentaya dönüşecek. Plasenta, bebeğine oksijen ve besin taşıyacak, atık maddelerin uzaklaştırılmasına yardımcı olacak.

Bu hafta neler oluyor?

Döllenmiş yumurta artık rahim duvarına yerleşmiş durumda. Embriyonun hücreleri hızla çoğalıyor ve ileride bebeğin vücudunun farklı bölümlerine dönüşecek tabakalara ayrılmaya başlıyor.

Bu dönem, bebeğin gelişimini etkileyebilecek etkenlere karşı en hassas dönemlerden biridir; bu nedenle güvenli alışkanlıklara özen göstermek önemlidir.

Ayrıca aşırı ısınmamaya dikkat et. Yüksek sıcaklıklar, özellikle gebeliğin erken döneminde, nöral tüp defekti riskinde artışla ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle sauna, buhar banyosu ve sıcak küvet gibi uygulamalar önerilmez.

Gebeliğin kaçıncı ayı?

Bu hafta gebeliğinin 1. ayındasın. Gebelik, döllenmenin olduğu günden değil, son âdetinin ilk gününden itibaren hesaplanır. Bu nedenle döllenme yaklaşık 2 hafta önce gerçekleşmiş olsa bile, resmî gebelik haftası 4 olarak kabul edilir.

Bu aşamada neler oluyor?

• Döllenmiş yumurta rahmin iç tabakasına yerleşir.
• Sizinle bebek arasındaki biyolojik bağın temelleri atılır.
• Hücreler iki ana gruba ayrılır.
• Bu gruplardan biri embriyoyu, diğeri plasentayı oluşturur.

Bebeğinin gelişmekte olan hücre tabakaları

Embriyonun artık üç ayrı hücre tabakası vardır. Önümüzdeki haftalarda gelişecek organ ve yapıların temeli bu tabakalardan atılır.

• Endoderm adı verilen iç tabaka, sindirim sistemine, karaciğere ve akciğerlere dönüşecektir.
• Mezoderm adı verilen orta tabaka, kalp, cinsel organlar, kemikler, böbrekler ve kasların gelişimine katkı sağlar.
• Ektoderm adı verilen dış tabaka ise sinir sistemi, saç, göz ve cildin dış katmanını oluşturur.

Bu tabakalardan gelişecek olan beyin ve sinir sistemi, gebelik boyunca oluşmaya devam eder.

Doğum tarihi hesabı

Tahmini doğum tarihi genellikle son âdetinin ilk gününden itibaren 40 hafta olarak hesaplanır. Buradaki kafa karıştırıcı nokta şudur: O tarihte doğum gerçekleşirse, bebeğin rahimde yaklaşık 38 hafta geçirmiş olur. Bunun nedeni, gebelik hesabının döllenmeden yaklaşık 2 hafta önce başlamasıdır.

Tahmini doğum tarihi yalnızca bir tahmindir. Gebelik genellikle son âdet tarihinin ilk gününden itibaren 37 ile 42 hafta arasında sürer; bebeklerin çoğu 38 ile 42 hafta arasında doğar ve ilk gebeliklerde doğumun biraz daha geç gerçekleşmesi sık görülebilir.

Vücudumda neler oluyor?

Muhtemelen henüz gebe görünmüyorsun. İlk gebeliğinse, en erken 12. haftaya kadar belirginleşmeyebilirsin.

Daha önce gebelik geçirdiysen, rahim ve karın kasları önceki gebelikte esnediği için daha erken fark edilir hâle gelebilirsin.

Bu hafta pozitif bir gebelik testi sonucu alabilirsin

Birçok kadın bu hafta henüz hiçbir şey hissetmez. Bu normaldir. Erken gebelik belirtilerinin çoğu genellikle 6. hafta civarında belirginleşir.

Bununla birlikte bazı erken belirtiler bu hafta da başlayabilir:

• Göğüs hassasiyeti erken dönemde görülebilir. Genellikle 4 ile 6. haftalar arasında başlar ve ilk üç ay boyunca sürebilir.
• Göğüslerinin büyüdüğünü veya meme uçlarının koyulaştığını fark edebilirsin.
• Bazı kadınlar göğüslerinde belirgin mavi ya da mor damarlar görebilir.
• Artan progesteron düzeyleri sindirimi yavaşlatabilir; bu da gaz ve şişkinliğe yol açabilir.
• Yerleşme krampları veya hafif lekelenme görülebilir.
• Ruh hâli değişimleri yaşanabilir.

Gebelikte görülen krampların çoğu ciddi bir soruna işaret etmez. Ancak kanama, şiddetli ağrı veya başka belirgin belirtiler eşlik ediyorsa dış gebelik ya da düşük gibi durumlar açısından değerlendirme gerekir.

Ruh hâli değişimleri de erken dönemde sık görülebilir. Hormonlar, stres ve yorgunluk buna katkıda bulunabilir. Belirtiler şiddetliyse ya da iki haftadan uzun sürüyorsa doktorunla konuş.

Gebelik hormonları devreye giriyor

Döllenmeden yaklaşık 6 ila 12 gün sonra gebelik hormonu insan koryonik gonadotropin (hCG) salgılanmaya başlar. Bu hormon, gebelik testinin pozitifleşmesini sağlar.

hCG aynı zamanda korpus luteumu uyarır. Korpus luteum, plasenta yaklaşık 8 ila 10. haftalarda bu görevi devralana kadar progesteron ve östrojen üretmeye devam eder.

Bu hafta görülebilecek belirtiler

Başlangıçta hiçbir belirtin olmayabilir; bu da normaldir. Gebelik hormonu hCG yükselmeye başladığında bazı erken belirtiler ortaya çıkabilir.

İlk üç ayda görülebilecek belirtiler şunlardır:

• âdet gecikmesi,
• ağızda metalik tat,
• hassas göğüsler,
• bulantı,
• yorgunluk,
• yeni sevilen ve sevilmeyen yiyecekler,
• koku alma duyusunda artış,
• daha sık idrara çıkma ihtiyacı,
• süt beyazı vajinal akıntı,
• hafif lekelenme,
• âdet sancısına benzer kramplar,
• yüzde koyulaşma veya kahverengi lekeler,
• daha gür ve parlak saçlar,
• ruh hâli değişimleri,
• şişkinlik.

Gebe olabileceğini düşünüyor ama belirti yaşamıyorsan yine de gebe olabilirsin. Döllenmeden kısa süre sonra gebelik henüz çok erken bir aşamadadır ve vücudun gelişmekte olan embriyo için hazırlık yapmaktadır. Bu nedenle hiçbir belirti yaşamamak tek başına olumsuz bir durum değildir; herkesin gebelik deneyimi farklıdır.

Kanama ya da lekelenme – yerleşme kanaması

Çok hafif bir kanama ya da lekelenme fark edebilirsin. Buna yerleşme kanaması denir ve embriyonun rahim duvarına yerleşmesiyle ilişkili olabilir. Bu kanama genellikle çok az miktardadır; açık pembe, açık kırmızı veya açık kahverengi olabilir ve beklenen âdetten daha erken görülmesi mümkündür.

Bu kanamayı âdetle karıştırmamak gerekir. Bu dönemde âdet benzeri hafif kramplar da hissedebilirsin.

Hafif lekelenme erken dönemde görülebilir; ancak gebeliğin herhangi bir aşamasında kanama fark edersen, özellikle miktar artar ya da ağrı eşlik ederse doktoruna başvurman önemlidir. Gebelikte kanama her zaman ciddi bir sorunun işareti değildir, ama kontrol edilmesi gerekir.

Soluk bir çizgi gebe olduğun anlamına mı gelir?

Gebelik testinde çok silik bir çizgi görmek, genellikle gebelik hormonu düzeyinin yükselmeye başladığını düşündürür. Bu durumda birkaç gün sonra testi tekrar etmek yararlı olabilir; çizginin belirginleşmesi gebeliğin ilerlediğini gösterebilir.

Gebelik testinde silik çizgi gördükten sonra âdet benzeri bir kanama olursa, çok erken gebelik kaybı yani kimyasal gebelik söz konusu olabilir. Bu üzücü bir durumdur; ancak gelecekte gebe kalma şansını tek başına ortadan kaldırmaz.

Takviye almaya devam et ya da başla

Gebelikte sağlıklı ve çeşitli beslenmek önemlidir. Bununla birlikte folik asit ve D vitamini takviyesi de önem taşır.

• D vitamini, bebeğinin kemiklerinin, dişlerinin, böbreklerinin, kalbinin ve sinir sisteminin gelişimini destekler.
• Folik asit, özellikle nöral tüp defektleri riskini azaltmaya yardımcı olur.

Gebe olduğunu öğrendiğin andan itibaren, 12. haftaya kadar günlük folik asit kullanımı önerilir. Bazı özel durumlarda daha yüksek doz gerekebilir; bu karar doktor tarafından verilmelidir.

İlacın hakkında doktorunla konuş

Kullanıyor olduğun herhangi bir ilaç varsa, bunu doktoruna bildirmen önemlidir. Doktoruna danışmadan hiçbir ilacı aniden bırakma. Amaç, senin ve bebeğin için en güvenli tedavi planını oluşturmaktır.

Önceden var olan bir ruh sağlığı sorunun varsa ve ilaç kullanıyorsan, gebeliğini doktoruna ve ilacı düzenleyen uzmana mümkün olan en kısa sürede bildir. İlacın gebelikte güvenli olup olmadığı ya da tedavide değişiklik gerekip gerekmediği bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Gebelikte sigara, alkol ve uyuşturucudan uzak dur

Sigara, pasif içicilik, alkol ve yasa dışı maddeler gebelikte ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

• Sigara; düşük, erken doğum ve bebek gelişimiyle ilgili sorun riskini artırabilir.
• Alkolün gebelikte güvenli olduğu bilinen bir düzeyi yoktur.
• Yasa dışı maddeler bebeğe ciddi zarar verebilir.

Gebe olduğunu fark etmeden önce bunlardan birini kullandıysan, kendini suçlamamaya çalış. Endişeniz varsa doktorunla konuş.

Gebe muayenesi randevusu alın

Pozitif bir gebelik testi aldıysan doktorunu arayarak ilk gebelik takibi randevunu planla. Birçok hekim ilk muayeneyi yaklaşık 8. hafta civarında planlar. Ancak aşağıdaki durumlarda daha erken değerlendirme gerekebilir:

• vajinal kanama,
• karın ağrısı,
• şiddetli bulantı ve kusma,
• önceden bilinen tıbbi bir hastalık,
• daha önce sorunlu gebelik öyküsü.

İlk üç ay nasıl geçer?

İlk üç ay bazı kadınlar için zor geçebilir. Sürekli bulantı, yorgunluk, göğüs hassasiyeti ve belirsizlik hissi bu dönemde yaygındır.

Bu hafta vücudun plasentayı ve amniyon kesesini oluşturmaya başlar. Bu dönemde:

• karın bölgesinde baskı ya da hafif bir basınç hissi olabilir,
• göğüslerde hassasiyet görülebilir,
• hafif yerleşme kanaması olabilir.