21. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Bu hafta bebeğin aşağı yukarı bir havuç büyüklüğünde. Gebeliğinin beşinci ayındasın.

Bebeğin artık plasentadan daha ağırdır. Plasenta, bebeğe besin ve oksijen sağlar; atıkların uzaklaştırılmasına da yardımcı olur. Gebelik boyunca bu görevini sürdürebilmek için büyümeye devam eder.

Bu haftalarda bebeğinin vücudunda “lanugo” denilen ince ve yumuşak tüyler bulunur. Bu tüyler genellikle doğumdan önce büyük ölçüde kaybolur. Bebeğin ayrıca saç ve kaş geliştirmeye devam eder.

Bebeğin artık rahim dışındaki sesleri duymaya başlayabilir. Senin sesin de bu seslerin arasındadır.

Bebek hareket ediyor ve uyuyor

Bebeğinin rahimde hâlâ hareket edecek alanı vardır. Bu yüzden dönme, gerinme ve ara sıra takla atma gibi hareketler hissedebilirsin.

Bebeğin aynı zamanda uzun süre uyuyabilir. Rahim içindeki uyku-uyanıklık düzeni giderek daha belirgin hâle gelir.

Bebeğin tat tomurcukları gelişiyor

Bebeğin her gün bir miktar amniyon sıvısı yutar. Bu, yalnızca yutma ve sindirimi çalıştırmak için değil, aynı zamanda tat duyusunun gelişimi için de önemlidir.

Amniyon sıvısının tadı, yediğin yiyeceklere göre değişebilir. Rahimde belirli tatlara maruz kalan bebeklerin doğumdan sonra da bu tatlara daha açık olabileceği düşünülür.

Koku ve tat duyusu, doğumdan sonra bebeğinin erken bağ kurma ve beslenme sürecinde de rol oynar.

Bebek koordineli hâle geliyor

Bu haftalarda kollar ve bacaklar daha orantılı hâle gelir. Beyin ile kaslar arasındaki bağlantılar gelişir ve vücuttaki kıkırdak dokunun bir kısmı kemiğe dönüşmeye devam eder.

Bütün bunlar, bebeğinin uzuv hareketleri üzerindeki kontrolünü artırır. Bu nedenle tekme, gerinme ve hareketleri daha belirgin hissedebilirsin.

Vücudumda neler oluyor?

Karnın büyüdükçe ağırlık merkezin değişebilir. Bu nedenle kendini biraz dengesiz ya da sakar hissetmen mümkündür. Düşme riskini azaltmak için yavaş hareket etmek, kaygan ve düzensiz zeminlerde daha dikkatli olmak önemlidir.

Bir düşme yaşarsan, panik yapmamaya çalış; ancak doktoruna haber vermen gerekir.

Bebeğinin hareketleri gece daha belirgin olabilir. Sen dinlenmeye geçtiğinde bebeğinin daha hareketli olması mümkündür.

Varisli damarlar ve dolaşım

Gebelik ilerledikçe rahmin ağırlığı bacaklardaki damarlara daha fazla baskı yapabilir. Progesteron düzeylerindeki artış da damar duvarlarının gevşemesine katkıda bulunabilir. Bu nedenle varisli damarlar veya örümcek damarlar daha belirgin hâle gelebilir.

Varisleri azaltmaya yardımcı olabilecek önlemler şunlardır:

• düzenli hareket etmek
• uzun süre hareketsiz kalmamak
• ayakları mümkün olduğunda yükseltmek
• otururken bacak bacak üstüne atmamak
• gerekirse kompresyon çorabı kullanmak

Diş etleri ve ağız sağlığı

Anne adaylarının yaklaşık yarısında gebelik diş eti iltihabı görülebilir. Bu durum, fırçalama veya diş ipi kullanımı sırasında diş etlerinde kanama ve hassasiyetle fark edilebilir.

Düzenli fırçalama, diş ipi kullanımı ve ağız hijyenine dikkat etmek önemlidir. Gebelikte diş hekimine gitmek genel olarak güvenlidir; düzenli diş kontrolleri ve gerekli tedaviler ihmal edilmemelidir.

Braxton Hicks kasılmaları

Braxton Hicks kasılmaları seyrek, düzensiz ve çoğu zaman ağrısız “prova” kasılmalarıdır. Bazı kadınlar bunları bu haftalarda hissetmeye başlar, bazıları ise hiç fark etmez.

Bu kasılmalar daha çok şu durumlarda hissedilebilir:

• günün sonunda
• susuz kalındığında
• mesane doluyken
• fiziksel etkinlik sırasında ya da sonrasında

Braxton Hicks kasılmaları genellikle zararsızdır. Ancak düzenli kasılmaların varsa ya da erken doğum belirtileri düşünüyorsan, doktoruna başvurman gerekir.

Mide ekşimesi

Mide ekşimesi, göğüs kemiğinin altından boğaza doğru yayılan yanma hissi şeklinde olabilir. Hormonal ve fiziksel değişiklikler nedeniyle gebelikte yaygındır. Çoğu zaman tehlikeli değildir, ancak rahatsız edici olabilir.

Kilo alımı ve şişlik

Bu dönemde haftada yaklaşık yarım kilo alıyor olabilirsin. Ancak ideal kilo alımı kişisel sağlık durumuna göre değişir.

Haftalar ilerledikçe parmaklarda ve ellerde hafif şişlik görülebilir. Yüzüklerin sıkı geliyorsa çıkarman iyi olabilir. Ellerde orta düzeyden fazla ya da ani şişlik varsa doktoruna danışılmalıdır.

Uyku ve yorgunluk

Geceleri uykun bölünüyorsa, gün içinde fırsat bulduğunda kısa süreli dinlenmek iyi gelebilir.

Boğmaca aşısı

Boğmaca aşısı genellikle gebeliğin bu dönemlerinde gündeme gelir. Yaklaşık 20. hafta civarında önerilebilir ve 16. haftadan 32. haftaya kadar uygulanabilir. Henüz yaptırmadıysan doktorunla görüşmen gerekir.

Bu hafta görülebilecek belirtiler

Bu hafta görülebilecek gebelik belirtileri şunları içerebilir:

• yorgunluk ve uyku sorunları
• çatlaklar
• şiş ve kanayan diş etleri
• genişleyen rahmin neden olduğu yuvarlak bağ ağrıları
• hemoroid
• sırt ağrısı
• burun kanamaları
• hazımsızlık ve mide ekşimesi
• şişkinlik ve kabızlık
• bacak krampları
• baş dönmesi
• şiş eller ve ayaklar
• idrar yolu enfeksiyonları
• vajinal enfeksiyonlar
• yüzde koyulaşan cilt veya kahverengi lekeler
• daha yağlı, sivilceli cilt
• daha gür ve parlak saçlar

Ayrıca önceki haftalardan tanıdık bazı belirtiler de devam edebilir:

• ruh hâli değişimleri
• sabah bulantısı
• gebelik aşermeleri
• hassas ya da sızdıran göğüsler
• süt beyazı vajinal akıntı
• hafif lekelenme

Herhangi bir kanama durumunda tıbbi değerlendirme gerekir.

Saçındaki değişiklikler

Gebelikte hormonların etkisiyle saç dökülmesi azalabilir. Bu nedenle saçlar daha dolgun veya gür görünebilir. Doğumdan sonra saç dökülmesi artabilir; bu genellikle geçicidir.

Melazma

Bu dönemde melazma ya da kloazma denilen koyu cilt lekeleri görülebilir. Bu durum genellikle üst dudak, yanaklar ve alında fark edilir. Güneş ışığı bu lekeleri koyulaştırabilir. Bu yüzden güneşten korunmak önemlidir.

Baş ağrısı

Hafif baş ağrıları gebelikte yaygındır. Ancak aşağıdaki belirtiler varsa hemen doktoruna başvurulmalıdır:

• şiddetli baş ağrısı
• bulanık görme veya ışık çakmaları
• kaburgaların hemen altında ağrı
• kusma
• yüzde, ellerde, ayaklarda veya ayak bileklerinde ani şişme

Bu belirtiler preeklampsi ile ilişkili olabilir.

Demir düzeyini yükseltmek için ne yenir?

Anemi gebelikte yaygındır. Kırmızı kan hücreleri vücutta ve bebeğe oksijen taşır. Sağlıklı ve dengeli bir beslenme, demir alımını destekleyebilir.

Demir açısından zengin yiyecekleri düzenli olarak yemeye çalış:

• brokoli ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzeler
• demirle zenginleştirilmiş kahvaltılık gevrekler

Abur cuburu azalt

Bol taze meyve ve sebze içeren bir beslenme, sana daha dengeli enerji sağlayabilir. İyi beslenme anne ve bebek için önemlidir.

Şunlara öncelik verilebilir:

• günde 5 porsiyon meyve ve sebze
• tam tahıllı seçenekler
• düşük yağlı seçenekler
• düşük şekerli seçenekler

Basit yiyecek değişimleri

Basit ve sağlıklı yemek alternatifleri şunlar olabilir:

• pratik pizza calzone
• tavuklu ve muzlu korma
• ev yapımı balık ve patates kızartması

Vegan ya da vejetaryen beslenme

Beslenmen dengeliyse ve tüm besin gruplarını içeriyorsa, gebelikte vegan ya da vejetaryen beslenme mümkündür. Demir ve B12 vitamini açısından yeterlilik özellikle önemlidir.

Harekete geçme zamanı

Gebelik bazı anne adayları için stresli olabilir. Özellikle tarama sonuçlarında beklenmedik bir durum ortaya çıktıysa, seçeneklerini doktorunla konuşman önemlidir.

Yürüyüş ve bağırsak hareketleri

Tempolu bir yürüyüş gibi fiziksel etkinlikler kabızlıkla baş etmeye yardımcı olabilir. Yeterli su içmek ve lifli yiyecekler seçmek de bu konuda destek sağlar.

Gebelikte dolaşım ve hareket

Kan dolaşımı gebelikte artar. Bu nedenle bacaklarda ağırlık hissi, şişlik veya rahatsızlık görülebilir. Gün içinde kısa dinlenme ve ayakları yükseltme iyi gelebilir.

Gebeliğin ikinci yarısı

Gebeliğinin ikinci yarısına girerken bebeğin emme ve nefes alma gibi temel becerilere hazırlık yapmayı sürdürür.

Cinsel istek

Gebelikte cinsel istek artabilir de azalabilir de. Bu kişiden kişiye değişir. Doktorun sana aksini söylemedikçe gebelikte cinsel ilişki çoğu durumda bebeğe zarar vermez.

Doğum seçeneklerini düşünmek

Doğumla ilgili planlarını bu dönemde düşünmeye başlayabilirsin. Nerede doğum yapmak istediğin, yanında kimlerin olacağı ve nasıl bir doğum deneyimi istediğin gibi konuları doktorunla konuşabilirsin.

Çatlaklar ve cilt değişiklikleri

Çatlaklar bu dönemde belirginleşmeye başlayabilir. Bunlar genellikle karın, göğüs, kalça, uyluk ve basen çevresinde görülür. Tamamen önlenmeleri garanti edilemez; ancak cildi nemli tutmak kuruluk ve kaşıntıyı azaltabilir.

Kaygı

Bu dönemde kaygı ve karışık duygular yaşamak mümkündür. Gebelik ilerledikçe annelik, doğum ve gelecek hakkında düşünceler yoğunlaşabilir. Bu duygularını partnerinle ya da güvendiğin kişilerle konuşmak iyi gelebilir.