19. Hafta

Bebeğim nasıl görünüyor?

Beşinci ayındasın ve bebeğin artık aşağı yukarı bir mango büyüklüğünde.

Kalıcı dişleri gelişmeye başlıyor ve ilk dişlerin arkasında sıralanıyor.

Bebeğin kilo almaya devam ediyor ve yaklaşık 21 hafta sonraki doğuma hazırlanıyor. İnce yağ tabakaları oluşmaya başladıkça biraz daha tombul ve daha az buruşuk görünmeye başlar. Ayrıca onu sıcak tutan ince bir tüy tabakasıyla, yani lanugoyla kaplıdır. Bu tüylerin çoğu gebeliğin son haftalarında dökülür.

Bebeğin bu haftalarda vernix denilen mumsu bir tabakayla kaplanmaya başlar. Bu tabaka cildi amniyon sıvısına karşı korumaya yardımcı olur.

Bebeğin tekmelerini hissetmek

Bu haftalarda bebeğinin ilk hareketlerini hissetmeye başlayabilirsin. Bu his bazen gaz kabarcığı, bazen kelebek çırpınması, bazen de karnın içinde bir şey yüzüyormuş gibi algılanabilir. Henüz hissetmiyorsan da panik yapma; bu durum kısa süre içinde değişebilir.

İlk hareketler çoğu zaman 18 ile 22. haftalar arasında hissedilir. İlk gebeliğinse bunu biraz daha geç fark etmen de normaldir. Bebeğin büyüdükçe bu hareketleri tanıman kolaylaşır ve onları başka bir hisle karıştırma olasılığın azalır.

Bu hafta bebeğin çok hareketlidir. Kollarını ve bacaklarını oynatır, tekme atar, kıvranır ve pozisyon değiştirmek için rahmin duvarına kendini itebilir. Zaman zaman karnında bu hareketleri dışarıdan bile fark edebilirsin.

Sen ve bebeğin aynı ritimde olmayabilirsin. Bu nedenle özellikle geceleri bebeğinin hareketlerini daha belirgin hissedebilirsin. Bebeğin şu anda günün büyük bölümünü uyuyarak geçirir.

Büyük bir bebeğim mi var?

Bazı anne adayları karınlarının çok büyük ya da çok küçük göründüğünden endişelenir. Ancak her insanın vücudu farklı olduğu gibi, her gebe karnı da farklı görünür. İlk gebelik olmaması, kısa ya da uzun boylu olmak, rahimdeki pozisyon, güçlü karın kasları, çoğul gebelik veya gebelikte alınan kilo gibi birçok etken karnın görünümünü etkileyebilir.

Karnının boyutu tek başına bebeğinin çok büyük ya da çok küçük olduğu anlamına gelmez. Doktorun bebeğinin gelişiminin yolunda olduğunu söylüyorsa, yalnızca karnın görünümüne bakarak endişelenmek için neden yoktur. Bebeğinin büyümesiyle ilgili bir endişen varsa bunu doktorunla konuş.

Vücudumda neler oluyor?

Bu haftalarda karnın seni daha belirgin şekilde gebe hissettirmeye başlayabilir. Aktif kalmak senin ve bebeğin için faydalıdır; ancak koşma gibi bazı egzersizler bu haftalarda daha rahatsız edici hâle gelebilir. Bunun bir nedeni, relaksin hormonunun bağları gevşetmesidir. Bu da sırtını, dizlerini ve ayak bileklerini normalde oldukları kadar iyi destekleyememene yol açabilir.

Rahmi destekleyen bağlar gerildikçe kısa, keskin ağrılar hissedebilirsin. Buna yuvarlak bağ ağrısı denir. Ağrı genellikle kasığın derinlerinden başlayıp iki yana doğru yayılır. Bu ağrı kısa sürmeli ve dinlenmeyle hafiflemelidir.

Ancak karın krampları dinlenmeyle geçmiyorsa, şiddetliyse ya da ateş, baş dönmesi, üst karın ağrısı veya karında belirgin hassasiyet gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa doktorunu ara.

Avuç içlerinde kızarıklık fark edebilirsin. Bu genellikle artan östrojenle ilişkilidir. Üst dudakta, yanaklarda ve alında koyulaşan cilt lekeleri de görülebilir. Buna melazma ya da gebelik maskesi denir. Gebelik hormonları melanin içeren hücreleri etkileyebilir; bu nedenle meme uçlarında, çillerde, izlerde, koltuk altlarında, iç uyluklarda ve vulvada koyulaşma görülebilir. Göbek deliğinden kasık kemiğine doğru uzanan koyu çizgiye de linea nigra denir. Bu değişiklikler çoğu zaman doğumdan sonra solar.

Gebelikte burun kanaması da daha sık görülebilir. Artan kan hacmi, burundaki damarların genişlemesine neden olabilir. Soğuk algınlığı, alerji ve kuru hava bu durumu artırabilir. Burun kanadığında oturup başını hafifçe öne eğin, burnunun yumuşak kısmını 10 ila 15 dakika sık ve ağzından nefes alın. Burun köprüsüne soğuk uygulamak da yardımcı olabilir.

Nefes nefese kaldığını fark edebilirsin. Gebelikte vücut daha fazla oksijene ihtiyaç duyar ve buna uyum sağlar. İlerleyen haftalarda büyüyen rahim diyaframa baskı yaptıkça nefes alma daha zahmetli hissedilebilir. Ancak nefes darlığın ani, şiddetli ya da hızlı ve düzensiz kalp atışı gibi başka belirtilerle birlikteyse bir sağlık kuruluşuna başvur.

Gebelikte daha sıcak hissedebilirsin. Bunun nedeni hormon değişiklikleri ve cilde artan kan akımıdır. Bol giysiler tercih etmek, susuz kalmamak ve aşırı sıcak ortamlardan kaçınmak yardımcı olabilir.

Pelvik taban değişiklikleri

Daha fazla kilo taşıyorsun ve pelvik taban kasların da hormonların etkisiyle gevşeyebilir. Bu nedenle öksürürken, gülerken ya da hapşırırken küçük idrar kaçırmaları yaşayabilirsin.

Pelvik taban egzersizleri bu nedenle yararlı olabilir. Bu egzersizler doğum sürecinde ve doğumdan sonra pelvik taban desteği açısından da önemlidir. Egzersiz sırasında rahat bir pozisyonda otur, pelvik taban kaslarını sıkıp gevşetmeyi çalış, nefesini tutma ve karın, kalça ya da uyluk kaslarını gereksiz yere kasmamaya çalış. Kısa setlerle başlayıp zamanla süreyi artırabilirsin.

Bu hafta görülebilecek belirtiler şunlardır:

• yorgunluk ve uyku sorunları
• çatlaklar
• şiş ve kanayan diş etleri
• genişleyen rahme bağlı yan ağrıları ya da yuvarlak bağ ağrısı
• burun kanamaları
• şişkinlik ve kabızlık
• hazımsızlık ve mide ekşimesi
• hassas göğüsler
• bacak krampları
• baş dönmesi
• şiş eller ve ayaklar
• idrar yolu enfeksiyonları
• vajinal enfeksiyonlar
• yüzde koyulaşan cilt ya da kahverengi lekeler
• daha yağlı ya da sivilceli cilt
• daha gür ve parlak saçlar

Önceki haftalardan devam eden belirtiler de sürebilir. Bunlar arasında sabah bulantısı, aşermeler, kokuya hassasiyet, ruh hâli değişimleri, vajinal akıntı ve hafif lekelenme yer alabilir. Herhangi bir kanama için tıbbi değerlendirme gerekir.

Bacak krampları

Bacak krampları ikinci ve üçüncü trimesterde sık görülebilir. Özellikle geceleri daha belirgin olabilir ve uykudan uyandırabilir. Tam olarak neden olduğu bilinmese de, bacak kaslarının artan ağırlığı taşıması, dolaşımdaki değişiklikler ya da başka etkenler rol oynayabilir. Kramp girdiğinde bacağını düzleştirip ayak bileğini ve ayak parmaklarını nazikçe kaval kemiğine doğru çekmek rahatlatabilir.

El ve ayaklarda şişlik

Bu haftalarda ayaklarda ve ayak bileklerinde şişlik fark edebilirsin. Bu çoğu zaman ödemle, yani su tutulumu ile ilişkilidir. Bazen eller ve parmaklar da etkilenebilir. Bol su içmek, ayakları gün içinde yüksekte tutmak ve nazik egzersiz yapmak yardımcı olabilir. Ancak ani gelişen şişlik preeklampsi belirtisi olabileceği için mutlaka değerlendirilmelidir.

Bu hafta beslenme

Gebelikte dengeli beslenmek hem senin hem bebeğin için önemlidir. Sağlıklı bir beslenme; kabızlık, sabah bulantısı ve yorgunluk gibi bazı belirtilerin daha hafif seyretmesine yardımcı olabilir.

Tüm besin gruplarından dengeli şekilde yemeye çalış. Meyve ve sebzeler beslenmenin önemli bir bölümünü oluşturmalıdır. Şekerli atıştırmalıklar yerine düşük yağlı yoğurt, süt ve meyve gibi seçenekler daha iyi olabilir. Az ve sık yiyor olabilirsin; bu nedenle sağlıklı atıştırmalık seçimleri işini kolaylaştırabilir.

Sağlıklı aşermelere göz yumun

Aşermelerin yoğun olabilir. Her aşerme sağlıksız yiyeceklere yöneltiyorsa bunları sınırlamaya çalış ve daha sağlıklı alternatifler seç. Kaçınılması gereken yiyeceklere yönelik bir aşerme varsa, ona güvenli ama benzer bir alternatif bulmak daha iyi olabilir.

Kil, kül ya da çamaşır kolası gibi yiyecek olmayan maddeleri yeme isteği duyarsan bu pika ile ilişkili olabilir ve bir beslenme eksikliğini düşündürebilir. Böyle bir durumda doktoruna başvur.

Kabızlığı hafifletmek için

Gün içinde yeterli sıvı almak, dışkının daha yumuşak olmasına ve bağırsak hareketlerinin kolaylaşmasına yardımcı olabilir. Kuru erik suyu bazı kişilerde yararlı olabilir. Ilık sıvılar da bağırsak hareketlerini uyarmaya yardımcı olabilir.

Gebelikte ne kadar su içmeliyim?

Gebelikte düzenli su içmek önemlidir. Özellikle hava sıcaksa, gün içine yayılarak yeterli sıvı almaya çalış.

Daha iyi uyku için ipuçları

Gebelikte yeterince uyuyamamak çok zorlayıcı olabilir. Daha iyi uyku için şunları deneyebilirsin:

• meditasyon veya nazik gerinmeler
• yan uyumak
• karnı ve ağrıyan bölgeleri yastıklarla desteklemek
• dizlerin arasına yastık koymak

Horlama ve uyku

Gebelikte horlama başlayabilir ya da artabilir. Bunun nedeni çoğu zaman artan burun tıkanıklığıdır. Genellikle ciddi değildir, ancak bazen obstrüktif uyku apnesiyle de ilişkili olabilir. Şüphede kalırsan doktoruna danış.

Karpal tünel sendromu

Bu dönemde karpal tünel sendromu da görülebilir. Bilek, el ve parmaklarda yanma ya da uyuşma hissedebilirsin. Bileği desteklemek ve zorlayıcı hareketleri azaltmak yardımcı olabilir.

Maya enfeksiyonları

Gebelikte maya enfeksiyonları daha sık görülebilir. Bunun bir nedeni artan östrojen düzeyleridir. Böyle bir durumdan şüpheleniyorsan en uygun tedavi için doktorunla konuş.

Gebelik yogası

Gebelik yogası daha rahat hissetmene ve doğuma hazırlanmana yardımcı olabilir. Kaygı ve depresyon riskini azaltmaya da katkı sağlayabilir. Ancak gebeler için uygun bir derse katılmak ve eğitmenin bu konuda deneyimli olduğundan emin olmak önemlidir.

Tırnak ve kişisel bakım

Gebelikte tırnaklar daha hızlı uzayabilir, daha güçlü ya da tam tersine daha kırılgan hâle gelebilir. Manikür ve pedikür yaptıracaksan ortamın iyi havalandırılmış olmasına dikkat et.

Pelvik ağrı mı yaşıyorsun?

Gebelikte pelvik ağrı ya da pelvik kuşak ağrısı görülebilir. Bu ağrı bebeğine zarar vermez ama senin için rahatsız edici olabilir.

Alçak yerleşimli plasenta

Bazı anne adaylarında plasenta ultrason sırasında alçak yerleşimli görülebilir. Çoğu durumda rahim büyüdükçe yukarı doğru çekilir. Ancak alt kısımda kalırsa doğum planını etkileyebilir.

Gebelik ve zihinsel esenlik

Gebeliğin hangi haftasında olursan ol, kendi esenliğine de odaklanman önemlidir. Duygusal olarak zorlanıyorsan, doğumdan önce ve sonra ihtiyaç duyabileceğin desteği düşünmek faydalı olabilir. Herhangi bir şeyden endişeleniyorsan içgüdülerine güvenin ve bunu doktorunla paylaş.